Zonder doorbraken in de technologie voor robothanden, blijft een humanoïde robot toch maar een prijzige kluns.
Voor zijn zesde verjaardag kreeg mijn zoon een Ninjago-drakenbewakerbouwset van Lego, die we samen in elkaar zetten. Of eigenlijk: ik reikte de stukjes aan, hij klikte ze in sneltempo in elkaar. Zijn ogen waren al bij de volgende stap terwijl zijn vingers de blokjes in precies de juiste hoek draaiden. Ik keek met gepaste trots toe, en vroeg me af waarom we iets dat we zo vanzelfsprekend vinden als de menselijke hand, zo moeilijk in een robot gestopt krijgen. Want inderdaad: de hand is een van de grootste bottlenecks van de humanoïde robotrevolutie.
"Onze evolutie deed er miljoenen jaren over om de coördinatie van al de spieren in onze handen te verfijnen. Ingenieurs proberen dat nu in een handvol ontwerpcycli over te doen."
Om onze hand te bewegen, gebruiken we ruim 30 spieren. Wil je een robothand met evenveel bewegingsvrijheid, dan heb je in principe hetzelfde aantal nodig. Maar waar steek je die? Sommige fabrikanten proppen ze letterlijk in de hand zelf, wat een huzarenstukje is, want in dunne vingers is nauwelijks plaats. Bij de mens zitten veel van die spieren dan ook niet in de hand, maar in de onderarm. Nogal wat robotbouwers kopiëren dat trucje. Onze evolutie deed er miljoenen jaren over om de coördinatie van al die spieren te verfijnen, zodat we er zonder nadenken een naald mee kunnen inrijgen, een hamer kunnen hanteren én een bal kunnen opvangen. Ingenieurs proberen dat nu in een handvol ontwerpcycli over te doen, tegen een scherpe prijs. De robothand is allicht de grootste hindernis richting echt interessante humanoïde robots.
Naast de motoren is er het probleem van de sensoren. In een bekende experimentvideo steekt een vrouw een lucifer aan. Ze ziet perfect wat ze doet, maar ze voelt niets omdat onderzoekers een verdovingsmiddel hebben toegediend waardoor haar vingertoppen geen tastinformatie meer doorgeven. Het resultaat is verbluffend: ze wordt plots superonhandig. In onze vingertoppen zitten duizenden tastsensoren, die niet alleen aanraking meten, maar ook trilling en temperatuur. Ook hier heeft de robotica nog een weg af te leggen.
Al die sensordata moet trouwens ook verwerkt worden. Enter het brein, of bij een robot: computerkracht. Handvaardigheid en breinomvang lijken doorheen onze evolutie samen te zijn gegaan: vrije handen die gereedschap konden gebruiken, vergden een steeds fijnere motoriek, en die motoriek vroeg op haar beurt meer hersencapaciteit. Hand en brein hebben elkaar zo mee vooruit gestuwd. Ook het robotbrein moet mee-evolueren, en daarvoor ontbreekt het vandaag aan data om complexe handbewegingen aan te leren. Zullen we de robots maar laten starten met Duplo?
Dan zijn er nog de materialen. Onze vingers combineren harde onderdelen (botjes, nagels) met zacht weefsel, en precies die combinatie maakt ons handig.
Zo wordt een robothand zelf een heel complexe Legobouwdoos: massa's motoren, sensoren, en een precieze combinatie van harde en zachte materialen, allemaal aangestuurd door een krachtig brein. Straks scheurt mijn zoontje weer een nieuwe Legodoos open, met dezelfde vanzelfsprekendheid als altijd. Ik ben benieuwd naar de eerste humanoid die zo'n bouwkit in elkaar gepuzzeld krijgt.
Deze column verscheen eerder in De Tijd.
Bram Vanderborght is als professor robotica verbonden aan Brubotics (VUB) en imec. Zijn onderzoek focust onder meer op het gebruik van zachte en zelfhelende actuatoren voor cognitieve en fysieke mens-robotinteractie, en dat in toepassingsdomeinen zoals gezondheid en productie.
Gepubliceerd op:
9 november 2026
